Gerçek şu ki, dolar dünyada baskın olmayı sürdürüyor. Son yıllarda sınır ötesi işlemlerdeki payını artırdı ve merkez bankaları için tercih edilen başlıca para birimi olmaya devam ediyor.
BRICS’in temel hedeflerinden biri dolara alternatif bir para birimi oluşturmak ama kuruluşundan bu yana somut bir şey yapmaktan çok yeni bir küresel düzen yaratmaktan söz ediyor.
Ekonomide ana unsur üretimdir ve Çin de bu konuda bir hayli mesafe aldı. Ancak teknolojik üstünlük yine ABD’de.
BRICS üyelerinin, doların merkeziliği konusunda farklı problemleri var. Çin, Rusya ve İran gibi bazıları için dolara alternatif, ekonomilerini yaptırımlara karşı korumanın bir yolu anlamına geliyor. Rusya ve İran zaten kuşatma altında ve Çin son birkaç yılını mali surlarını güçlendirmekle geçirdi.
Batı’nın 2022 başlarında Rusya’nın denizaşırı merkez bankası varlıklarını dondurması ve potansiyel olarak el koyması, egemen bir komşuyu işgal etmeye çalışmasalar bile sıranın kendilerine gelebileceğinden korkan ülkeler için yakıcı ve uyarıcı bir hikâye olmaya devam ediyor.
Dolar, sınır ötesi ticarette en çok kullanılan para birimi ve merkez bankası kasalarındaki anapara birimi olmayı sürdürdüğünden ve ABD bankaları nihayetinde neredeyse her dolar işleminde yer aldığından, ABD yaptırımlarının erişimi küresel ve ezicidir.
Rusya ve Çin son birkaç yıldır kaçış kapsülleri inşa ediyorlar.
Diğer BRICS üyeleri de doların hâkimiyetinden rahatsızlar ancak bunun sebebi yaptırımlardan korkmalarından ziyade doların ekonomik hayatlarına hâkim olması ve bu konuda hiçbir söz haklarının bulunmaması. Birçoğu emtia ihracatçısı ve emtia piyasaları dolar cinsinden olduğu için dolarla ticaret yapmaktan başka seçenekleri yok.
Dolar kıtlığı ticareti felç edebilir ve kamu maliyelerini baltalayabilir.
Çin sınır ötesi ticaretteki payını biraz artırdı, ancak bunun sebebi çoğunlukla Çin’in çok büyük üretim yapması ve para biriminin, ticaretinin çoğunun Çinli karşı tarafların alım ya da satımını içermesidir.
Doların üçüncü dünya ülkeleri için de tercih edilen para birimidir.
Rusya ve Çin, artan sınır ötesi ticaretlerinde yuan kullanımını artırmak için adımlar atmış ancak birkaç göstermelik petrol ticareti imzalasa da bunlar küresel bir para biriminin habercisi olmaz.
“Ödemeler için yuan kullanımının artması ile gerçek anlamda dolarsızlaşma arasında fark var.”
BRICS’in genişlemesi ile doların yerini alma hırsının genişlemesi arasında da buna bağlı bir çarpışma var.
BRICS büyüdükçe, dolar kendi üyeleri için daha da yapışkan hâle geliyor. Orta hâlli ülkeler aslında ABD dolarına Çin gibi büyük ekonomilerden daha fazla bağımlı. Pek çok ülke için doları aracı olarak kullanmadan bırakın ödeme yapmayı, para ticareti yapmak bile neredeyse imkânsız.
Tüm bunlar, bazı yerlerde ve bazı zamanlarda dolara alternatif sağlama yolunda küçük bir yol sayılabilir. Ancak doları tahtından indirmenin ve böylece Washington’u etkisiz hâle getirmenin tek yolu Çin’i dünyanın finans ustabaşısı yapmaksa, bu sadece bir efendiyi diğeriyle takas etmek olur.
Uzmanı soruyor: “Hindistan’ın, yuan’ın Asya'da hâkim para birimi olduğu bir dünya isteyeceğini düşünüyor muyuz?”