Harput gazetemizin kıymetli okuyucuları Öncelikle zaman zaman unutulmaya terkedilen doğu Türkistan Uygur Türklerinin içinde bulunduğu için Mezalimini Konunun Uzmanları ve daha önce ilimizde misafir ettiğimiz İsa Yusuf ALPTEKİN gibi büyük bir liderin evladıyla yeniden ele almak üzere muhteşem bir panel düzenleyen çok değerli Türk Ocakları Camiamıza Başkanımız Prof. Dr. Yavuz HAYKIR, ve değerli yönetim kuruluna emek ve gayretleri için, salonu doldurarak vücut veren tüm hemşerilerimize teşekkürü borç biliyorum
Meseleyi tekrar hatırlamak niyeti ile bakacak olursak Doğu Türkistan tarihinin en kritik dönemlerini şekillendirmiş bağımsızlık hareketlerini ve bu coğrafyanın hafızasına damga vurmuş fikir, ilim ve siyaset önderlerini aşağıda detaylı bir şekilde derleyelim.
Doğu Türkistan'da Kurulan Türk Devletleri (1933 ve 1944)
20. yüzyılda Doğu Türkistan Türkleri, Çin merkezi yönetiminin baskılarına karşı iki kez kendi kaderlerini tayin ederek bağımsızlık ilan etmişlerdir.
Doğu Türkistan İslam Cumhuriyeti (1933 - Kaşgar)Kuruluş ve İlan: 12 Kasım 1933 tarihinde Kaşgar'da ilan edilmiştir. Çin'in bölgedeki valisinin baskıcı ve asimilasyoncu politikalarına karşı halkın ve yerel liderlerin ayaklanması sonucu kurulmuştur.
Yönetim Kadrosu: Cumhurbaşkanlığına Hoca Niyaz Hacı getirilmiş, başbakanlık görevini ise Sabit Damolla üstlenmiştir. Bayrağında mavi zemin üzerine beyaz ay-yıldız (Gök bayrak) yer almıştır. Modern anlamda Doğu Türkistan'da kurulan ilk cumhuriyet olma özelliğini taşır. Siyasi ve askeri yalnızlık, bölgedeki dış müdahaleler ve Çinli savaş ağalarının Sovyet desteğiyle saldırıları sonucu 1934 yılının başlarında yıkılmıştır.
Doğu Türkistan Cumhuriyeti (1944 - Gulca / İli)Kuruluş ve İlan: Kasım 1944'te İli (Gulca) bölgesinde başlatılan "Üç Vilayet İhtilali" (İli, Tarbagatay, Altay) sonucunda kurulmuştur. Yönetim Kadrosu: Cumhurbaşkanlığına Alihan Töre getirilmiştir. Mehmet Emin Buğra ve İsa Yusuf Alptekin gibi isimler de daha sonra milli mücadeleye diplomatik ve siyasi destek vermiştir.
Kendi ordusunu (Milli Ordu), para birimini ve eğitim sistemini kurarak oldukça organize bir devlet yapısı oluşturmuştur. Sovyetler Birliği ile başlangıçta kurulan hassas dengelerle bir süre varlığını sürdürmüştür.
1949 yılında Çin'de Mao Zedong'un komünist devrimi sonrasında, Sovyetlerin baskısı ve Çin yönetiminin "özerklik" vaatleriyle siyasete dahil olması sonucu 1949'un sonlarında fiilen son bulmuş ve bölge Çin Halk Cumhuriyeti'ne ilhak edilmiştir.
Doğu Türkistan’ın kıymetli önderlerinden dilimizin döndüğünce bahsedecek olursak incelenecek o kadr mücadele insanı varki sadece bir kaçına yer verebildiğim için onlardan özür diliyorum.
Karahanlı Dönemi'nin Büyük Aydınları, Yusuf Has Hacip (11. Yüzyıl)
Karahanlılar döneminde Balasagun şehrinde doğmuş, Kaşgar'da yaşamış büyük Türk şairi, düşünürü ve devlet adamıdır. Eseri (Kutadgu Bilig): Doğu Türkistan kültür ve medeniyet tarihinin en büyük şaheseri, 1069-1070 yıllarında kaleme aldığı Kutadgu Bilig'dir ("Mutluluk Veren Bilgi"). bir siyasetname ve ahlak kitabıdır. Dört ana sembol etrafında şekillenir:
Küntoğdı (Adalet - Hükümdar) Aytoldı (Mutluluk ve devlet - Vezir) Ögdülmiş (Akıl ve zeka - Vezirin oğlu) Odgurmuş (Akıbet ve kanaat - Derviş)
Türk-İslam devlet yönetimi, hukuk, adalet ve sosyal düzen anlayışını muazzam bir dille tasvir etmiştir.
Kaşgarlı Mahmud (11. Yüzyıl)Kimliği ve Hayatı: 11. yüzyılda Kaşgar'ın Barsgan kasabasında doğmuş, dönemin en büyük Türkolog, dilbilimci ve haritacısıdır. Türk dillerini incelemek üzere Bağdat ve çevresinde uzun yıllar çalışmıştır. Eseri (DivânüLugâti't-Türk): 1072-1074 yılları arasında kaleme aldığı bu dev eser, Türk dilinin ilk kapsamlı sözlüğü ve ansiklopedisidir.
Araplara Türkçe öğretmek ve Türk dilinin zenginliğini, Arap diliyle yarışabilecek kadar üstün olduğunu kanıtlamak amacıyla yazılmıştır. İçerisinde yer alan ilk Türk dünya haritası, Türklerin coğrafi yayılımını göstermesi bakımından paha biçilmezdir. Ayrıca Türk boylarının coğrafyası, folkloru, destanları (Alp Er Tunga vb.) ve atasözleri bu eserde ölümsüzleşmiştir.
Milli Mücadelenin Kahramanları ve Önderleri Osman Batur (1899 - 1951)Altay bölgesinde yaşayan Kazak Türklerinin efsanevi lideri, halk kahramanı ve komutanıdır.
Hem Çin baskısına hem de bölgedeki Sovyet destekli komünist çetelere karşı Altay Dağları'nda yıllarca silahlı direniş yürütmüştür. Kazakların yanı sıra Doğu Türkistan'daki diğer Türk boylarının haklarını savunmuştur.
1951 yılında Çin komünist güçleri ile yapılan çatışmalarda yaralı olarak esir düşmüş ve ardından idam edilmiştir. Türkistan direniş tarihinin en cesur askeri simgelerindendir.
İsa Yusuf Alptekin (1901 - 1995)Doğu Türkistan davasını uluslararası alana taşıyan en önemli siyasetçi ve diplomatlardan biridir.
Genç yaşından itibaren Doğu Türkistan'ın bağımsızlığı için gazetecilik, yazarlık ve devlet adamlığı yapmıştır. 1940'larda Çin parlamentosunda milletvekili olarak bulunmuş, Doğu Türkistan'ın haklarını savunmuştur. Sürgün ve Küresel Mücadele sonucunda 1949'da Çin işgalinin kesinleşmesi üzerine Hindistan üzerinden Türkiye'ye yerleşmiştir. Ömrünün geri kalanını Doğu Türkistan davasını dünyaya duyurmaya, BM nezdinde hak aramaya ve Türk dünyasını bilinçlendirmeye adamıştır. 1995 yılında İstanbul'da vefat etmiştir. 1995 Yılında Hazar şiir akşamları programında Elâzığ’a gelerek bizleri onurlandırmıştı.
Mehmet Emin Buğra (1901 - 1965) Hotan kökenli siyasetçi, yazar, tarihçi ve Doğu Türkistan Milli Kurtuluş Hareketinin önde gelen liderlerindendir.1933 Kaşgar İslam Cumhuriyeti'nin kuruluşunda ve kabinesinde aktif roller üstlenmiştir. Hem askeri hem de fikir alanında mücadele etmiştir. Çin baskılarına karşı direnişin teorik altyapısını kurmuş, "Şarkî Türkistan Tarihi" başta olmak üzere önemli eserler kaleme almıştır.
O da İsa Yusuf Alptekin gibi uzun yıllar sürgün hayatı yaşamış, Doğu Türkistan davası için Türkiye ve Orta Doğu'da diplomatik faaliyetler yürütmüştür. 1965 yılında Ankara'da vefat etmiştir.
Çin Halk Cumhuriyeti’nin Doğu Türkistan'da (Sincan Uygur Özerk Bölgesi) özellikle 2010'lu yılların ortalarından itibaren artırıp günümüzde de sistematik bir şekilde sürdürdüğü politikalaruluslararası insan hakları kuruluşları, Birleşmiş Milletler raporları ve akademik çalışmalar tarafından kültürel soykırım, insanlığa karşı suçlar ve ağır hak ihlalleri olarak etmektedir.
Çin yönetiminin bölgedeki Türk Uygur, Kazak, Kırgızlar üzerindeki baskı ve yaptırımları zulmü ve mezalimi birbirinden ayırmamak lazım.
Toplama Kampları ve Keyfi Tutuklamalar, Yargısız Tutuklamalar, 2016-2017 yıllarından itibaren "mesleki eğitim" veya "aşırılıkla mücadele" adı altında kurulan yüzlerce toplama kampında 1 milyondan fazla insanın yargısız ve keyfi olarak alıkonulduğu uluslararası raporlarla belgelenmiştir. Ancak bu sayı kat kat üzerindedir. Hapishanelere Dönüşüm ve Uzun Cezalar,Son yıllarda bu kampların bir kısmının kapatıldığı veya kalıcı yüksek güvenlikli hapishanelere dönüştürüldüğü bilinmektedir. Bölge, Çin genel nüfus oranına kıyasla en yüksek hapis ve tutukluluk oranlarından birine sahip yerlerden biri haline gelmiş demokratik yapı bozulmuştur %5 lik Çinli nüfusu %45 lere çıkmıştır. Aydınlar, akademisyenler, din adamları ve kanaat önderleri ağır hapis cezalarına çarptırılmıştır.
Dini ve Kültürel Asimilasyon yapılmış İbadethanelerin Tahribatı: Binlerce cami ya tamamen yıkılmış ya minareleri ve kubbe gibi dini mimari özellikleri sökülmüş ya da çayhane, müze ve depo gibi farklı amaçlarla kullanılmaya başlanmıştır. Türbeler, mezarlıklar ve tarihi kültürel mekânlar sistematik olarak ortadan kaldırılmaktadır.
Dini görevlerin yasaklanması, Oruç tutmak, namaz kılmak, sakal bırakmak, tesettür veya geleneksel kıyafetler giymek, hacca gitmek gibi temel dini ve geleneksel ibadetler "aşırılık" veya "suç" olarak kabul edilmektedir. Kur'an-ı Kerim ve dini kitap bulundurmak yasaklanmıştır.
Dil ve Kimlik Silinmesi: Eğitim kurumlarında Uygur Türkçesi tamamen veya kısmen yasaklanmış, ana dilde eğitim hakkı büyük ölçüde ortadan kaldırılmıştır. Çocuklar ailelerinden koparılarak Çinli yatılı devlet okullarında asimilasyoncu bir eğitim sistemine tabi tutulmaktadır.
Teknolojik Gözetim ve Kontrol (Dijital Polis Devleti) Doğu Türkistan, dünyada en yoğun dijital gözetim altındaki bölge olarak bilinmektedir.
Sokaklarda, camilerde, evlerin kapılarında yüz tanıma kameraları, yapay zekâ destekli takip sistemleri, DNA ve biyometrik veri toplama (parmak izi, ses kayıtları, iris taraması) uygulamaları zorunlu tutulmuştur.
İnsanların akıllı telefonları düzenli olarak taranmakta, yurt dışıyla iletişim kurmak (örneğin Türkiye veya diğer ülkelerdeki akrabalarla görüşmek) en büyük "suç" ve tutuklanma gerekçesi sayılmaktadır.
Zorla Çalıştırma ve Ekonomik Baskılar Kamplardan çıkarılan veya bölgede yaşayan binlerce insan, denetimli ve tecrit edilmiş fabrikalarda, tarlalarda veya tekstil ile pamuk üretim tesislerinde düşük ücretlerle ya da doğrudan zorla işçi olarak çalıştırılmaktadır.
Yerli halk ekonomik hayattan dışlanmakta, Çin'in diğer bölgelerinden bölgeye sistematik bir Han Çinli göçmen nüfus yerleştirilerek demografik yapı değiştirilmektedir.
Ailelerin Parçalanması ve belirli politika İhlalleri Anne ve babalar toplama kamplarına veya cezaevlerine gönderilirken, çocukları devlet yatılı kurumlarına (devlet yetimhanelerine) alınarak asimile edilmektedir.
Kadınlara yönelik zorunlu doğum kontrolü, kısırlaştırma ve kürtaj politikaları uygulanarak bölgedeki nüfus artışı baskılanmakta ve neslin devamı engellenmeye çalışılmaktadır.
Maalesef en kötüsü Türk kadınların Çinliyle evlenmesi ve evlere uyum açısından bir Çinli yerleştirilmesi zorunluluğu ile mahremiyetin yok edilmesi.
Uluslararası toplum, insan hakları örgütleri ve diasporadaki Doğu Türkistanlı teşkilatlar bu uygulamaların son bulması için çağrılarda bulunsa da, Çin yönetimi bu raporları "iç mesele" ve "terörle mücadele" söylemiyle reddetmeye devam etmektedir.
Yüce Türk milletinin En Uygar unsuru adını da oradan aldığı UYGUR’lar Katil Çin tarafından uğradığı zulme rağmen hala mücadele halinde hala direniyor ve Dünyanın en kalabalık devleti olan katil Çin Uygurlardan it gibi korkmaya devam ediyor. Bizlerde Türkistan davasını dilimiz döndüğünce anlatmaya devam ederek yanlarında olacağız.
TANRI TÜRKÜ KORUSUN VE YÜCELTSİN.
Selam ve saygılarımla.
VAHİT DABAK
DOĞU TÜRKİSTAN DİYE BİR YER
İlyas Yalınız
ELAZIĞ FUTBOLUNDA YENİ SEZON, YENİ UMUTLAR
AHMET VURAL
YANARIM
Av. İrfan SÖNMEZ
Din adamı yalan söylerse...
DR. İMBAT MUĞLU
TÜRKİYE'NİN YENİ JEOPOLİTİK DENKLEMİ
EMRAL CÖMERT
SORUNLAR KÜRESEL İSE ÇÖZÜM YÖRESEL OLAMAZ
TUNCER SÖNMEZ
AY YILDIZIN MEHTABI
MUSTAFA DOĞAN
İYİ FUTBOL FARKLI SKOR
MURAT AKGÜL
GAKGOŞ CİĞER YEDİ
PROF. DR. HİKMET ESEN
Türkiye ve dünyada elektrikte ve günlük yaşamda enerji kullanımı
