Lord Acton'un güç sarhoşluğunu anlatan, “Güç yozlaştırır, mutlak güç mutlaka yozlaştırır,” sözü son dönem siyasetinin neredeyse simgesi oldu.
Tarih, gücün yozlaştırdığı despot örnekleri ile doludur. Üstelik bu o kadar etkili bir çürütücüdür ki, önüne kattığını alıp götürür. Lord Acton da makamın veya unvanın kişiyi kutsallaştırmadığını, aksine gücü elinde tutanların sıradan insanlara göre daha sıkı ahlaki standartlarla denetlenmesi ve yargılanması gerektiğini savunur. Çünkü denetimsiz güç toplumu hedef alır, zararı geneldir.
Dünya bu noktaya ağır bedeller ödeyerek geldi. Günümüzde demokratik toplumlar o bedellerden ders alan toplumlardır.
Aynı tecrübeyi Doğu toplumları da yaşamış, ancak bunu yeni bir kamu düzenine çevirememişlerdir. Gücü kontrol edecek bir hukuk yaratmak yerine, bir vaz-ı nasihat edebiyatıyla idare etmişlerdir. Çünkü Emevi kültürü, iktidarı ilahi bir görevlendirme olarak kabul ettirdi, hukuki sınırlar çizmenin önünü tıkadı. Yezit'in halka hitap ederken söylediği şu sözler bu zihniyetin en çarpıcı örneklerinden biridir: “Ey insanlar! Sizin uğraşmanıza gerek yoktur. Allah bir işi beğenmediği zaman onu değiştirir. Allah bizi değiştirmediğine göre, Allah'ın isteğine karşı çıkmaya sizin hakkınız olamaz. Size düşen itaat etmektir.” İşte İslam toplumlarının içinde bulunduğu sefaletin sebeplerinden biri budur. Kayıtsız şartsız itaat, dini bir vecibe haline getirilmiş, yöneticiler ilahi iradenin seçimi gibi sunularak kutsallaştırılmıştır. Değişmez kaidedir: eleştirilemeyen kutsallaştırılır, kutsallaştırılan eleştirilemez.
Arap tarihinde bunun bilinen örneği Abdülmelik bin Mervan'dır. Halife olmadan gecesini gündüzünü Mescid-i Nebevi'de ibadet ve ilim öğrenerek geçirdiği için kendisine Mescit Güvercini lakabı takılmıştır. Ancak bu mescit kuşu, bir gün yine mescitte Kur'an okurken kendisine halife olduğu söylenecek, tepkisi çağları aşıp bugüne gelecek kadar ibret verici olacaktır: Önünde okuduğu Kur'an'ı kapatacak ve “bu seninle benim aramdaki son buluşmadır” diyerek daha ilk adımda gücün balyozu altında önce kendisi ezilecek sonra halkı ezecektir. Tarihin en büyük zalimlerinden Haccac onun komutanıdır. Bu kişi, binlerce insanı katletmesinin yanında Abdullah bin Zübeyir'i Mescid-i Haram'da kuşattığında, mancınıkla Kabe'ye zarar vermekten imtina etmemiştir. Güç ve iktidar, Kabe'yi bile tanımayacak, tahrip olmasını göze alabilecek bir ruh yıkımına neden olmuş, güç tutkusu dini yutmuştur.
Bu ve benzeri örneklerin topluma yüklediği ağır maliyete rağmen İslam dünyası, gücü hukukla sınırlamak gibi bir tedbir mekanizması ihdas edemedi. Belki etmedi demek daha doğru olur. Çünkü bir kısım ulema, dini gücün emrine vermiş, hem dine hem topluma büyük zarar vermiştir. İnsanlar bir taraftan güçle diğer taraftan dinle kelepçelenmiş kıpırdayamaz hale getirilmiştir. Her türlü muhalefet, karşısında güç ve dini, iktidarın sopası haline getiren bir kısım din yorumcularını bulmuştur. Asırlar geçmiş, dünya değişmiş, ama İslam dünyası hep aynı yerde kalmıştır. Tek değişen, dünün fetvacılarının yerini bugün bir kısım yargı görevlilerinin almasıdır. Çare bellidir; çare bağımsız yargı ve gücün çoğulculaştırılması yani kuvvetler arasında paylaştırılmasıdır. Çoğulculuk sadece farklı fikir ve düşüncelerin temsili anlamına gelmiyor, bu aynı zamanda gücün de çoğulculaştırılması, yani farklı erklerde toplanması demektir. Bunun için önce dünün prangalarından kurtulmak gerekir. Bedeni ile bu günde, zihni ile geçmişte olan, dün ile bugün arasında parçalanmış bir zihniyetle bir toplum yönetilemez.